Stigma II

Zo werkt het dus. Mijn weldenkende Volkskrant staat vol van de verschrikkingen in Noorwegen. Met een commentaar van een weldenkende redacteur die onder het hoofdje ‘Gekken’ kritiek levert op ‘het indelen van de wereld in links en rechts, moslim en niet-moslim, goed en fout.’ Dat greep hem bij de keel, en terecht. Maar in hetzelfde column schrijft hij over de dader ‘een man bij wie een arts psychopathie en narcisme zal vermoeden,’ en meldt hij: ‘Geesteszieke mensen klampen zich soms vast aan een rolmodel of een religie,’ en even later: ‘…het enige wat je kan doen, is je niet gek laten maken door de gekken.’

Ik zit maar te denken wat dit betekent. De columnist oogt vriendelijk op de foto en beoogt iets waar ik achter sta, namelijk nuancering en begrip in een tijd van opgeklopte tegenstellingen. Maar terwijl hij het opschrijft mist hij de tegenstelling die hij zelf aanbrengt tussen ‘normaal’ en geestesziek. Maar erger nog, hij gooit er het woordje gekken tegenaan en bedenkt kennelijk niet wat de associatie tussen geestesziek en dergelijk geweld voor stigmatiserend effect heeft.

Volgens mij is je vastklampen aan een rolmodel of een religie een algemeen verschijnsel, wat elke avond op TV actief aangemoedigd wordt. Wie 1500 bladzijdes volschrijft over zijn ideeën is toegewijd, maar niet per se geestesziek. En narcisme schijnt in de komende DSM-5 te gaan verdwijnen! Gelijk een hele sloot irritante types gezond verklaard, dat scheelt. De gevangenissen zijn gevuld met mensen met psychopathische trekken, zijn die gek? Ik zou het ze niet meteen durven vertellen… Maar even serieus: ik denk dat wat er speelt een uiting is van een veel gedeelde aanname: ‘Als je zoiets doet, moet je wel gek zijn.’ Die gedachte komt meestal uit op een cirkelredenering: iemand heeft iets vreselijks gedaan, maar er zijn geen aanwijzingen voor psychiatrische problemen (of de informatie is er niet); tegelijk vinden we het gedrag dermate ver buiten het gebruikelijke morele veld dat we het als ziek bestempelen. Geen ontkomen aan dat stempel dus. Maar als we consequent zouden zijn in deze gedachte, moeten we de ‘dader’ niet in de gevangenis opsluiten maar in een psychiatrische inrichting. Dat we dat niet doen, geeft al aan dat deze redenering geen steek houdt: een immorele daad is gewoon wat het is, een immorele daad. Onze drang te begrijpen samen met onze behoefte ons te distantiëren van de dader, leidt (vermoed ik) tot bovengenoemde cliché. Zeker als we in onszelf (in het klein) narcisme en psychopathie herkennen. Aan de andere kant trekt de behoefte om iemand te straffen voor de immorele daad. Gecombineerd leidt het tot de enigszins paradoxale visie: deze persoon is een criminele gek, hij verdient de zwaarste straf. Dat streelt zowel onze strafbehoefte als onze behoefte ons van de dader te distantiëren. Maar ik denk dat dat mes aan twee kanten snijdt, en dat die inconsequentie doorwerkt als stigma: gek en gevaarlijk, gek en immoreel, verwijtbaar gek, zoek het maar uit gek, laat ze die gek maar opsluiten gek. Tussen alle tragedie door is er deze stille tragedie: de wetenschap dat dit verborgen stigma eeuwenoud is. ~AR

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s