Riposte 2: Henk Kik, ‘De emancipatie van de GGZ-patiënt.’

De volgende reactie is van Henk Kik, klinisch psycholoog bij Persoon & Context, een gewaardeerde collega die actief en betrokken is in het maatschappelijk debat rond de GGZ, getuige o.a. zijn opiniebijdragen aan de Volkskrant (ziehier en ook hier bijvoorbeeld) en zijn bijdragen op twitter (@HenkKik). Hieronder zijn perspectief. Komende week zal ik op deze bijdragen weer een reactie geven. ~AR

De DSM 5.0 betekent emancipatie van de GGZ-patiënt.

Ik verbaas me steeds opnieuw over de niet aflatende stroom van kritiek en diskwalificatie van de DSM 5.0. De Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) is sinds 1952 meerdere malen herzien en mei 2013 verschijnt de vijfde editie. Doordat de ggz zich aansloot bij de traditie van de WHO om ziekten te classificeren met de ICD-10, werd psycho-sociale problematiek legitiem en de behandeling ervan declarabel.

De DSM gaf psycho-sociaal lijden smoel, de wijze  waarop iemand zichzelf ondermijnde en in gevecht was met enerzijds de druk van binnen (pijnlijke gevoelens) en de druk van buiten (stress) kreeg een naam. Dit betekende erkenning van en financiële vergoeding voor de noodzakelijke therapie. Dat minister Schippers bezuinigt op de GGZ door samen met haar adviseurs ad hoc te beslissen dat bepaalde classificaties niet meer vergoed worden, is niet verwijtbaar aan de DSM-systematiek.  Over dit ad hoc schrappen van vele classificaties onder het motto “het zijn geen ziektes” http://www.youtube.com/watch?v=gXvfrRvul5E heb ik elders geschreven: http://www.volkskrant.nl/vk/nl/3184/opinie/article/detail/3358642/2012/12/05/Er-wordt-ad-hoc-geschrapt-in-zorgvergoedingen-zonder-zicht-op-de-sociale-effecten.dhtml

Dat de zogenaamde V-codes nu door minister Schippers worden geschrapt als declarabele diagnoses, is geen tekortkoming van de DSM 5.0 maar het gevolg van een maatschappelijke ontwikkeling die het lijden van mensen verengt tot een biologisch gegeven. Iedere vorm van lijden die voortkomt uit een biologisch ‘defect’ wordt ‘ziekte’ genoemd en valt onder verzekerde zorg. Let wel het woord ‘lijden’ is veruit ondergeschikt geraakt aan het begrip ‘ziekte’; lijden is een taboe geworden. Lange tijd werd de mens nog wel gezien als bio-psycho-sociaal wezen. Lijden betrof dan ook het biologische-, psychologische- als sociale functioneren. Nu de mens steeds meer gereduceerd wordt tot biologisch wezen wordt psycho-sociaal lijden steeds meer gezien als ‘bijkomstigheid’, ‘luxe-problematiek’ en te wijten aan ‘eigen schuld’. Deze manier van denken is logisch binnen onze huidige maatschappelijke context, waarin maakbaarheid een groot goed is en nagenoeg alle vormen van maatschappelijk functioneren worden beoordeeld  op haar economische bijdrage aan het Bruto Nationaal Product.

Ook het verwijt dat er in de DSM 5.0 classificaties bijkomen die het mogelijk maken om ‘gezond’ maar lastig gedrag ‘ziek’ te verklaren zoals de ‘mood disruption disorder’ is een non-argument om tegen de DSM te zijn. Immers iedere clinicus die zijn opleiding en ervaring met gezond verstand gebruikt om zijn ambacht zorgvuldig uit te oefenen zal ‘vuilnisbak-classificaties’ vermijden. De DSM 5.0 is geen dictaat. Uiteraard doet het plaatsen van iemand in een ‘hokje’ (DSM-categorie) afbreuk aan de complexiteit van het lijden en de sociale contexten waarbinnen de cliënt leeft. Maar om recht te doen aan de patiënt is er nu juist het ambacht van de diagnostiek. De DSM beschrijft symptomen; psychodiagnostiek brengt psychodynamiek, leergeschiedenis en relationele context in beeld. Vanzelfsprekend zijn er banden tussen de leden van de DSM-commissie en de farmaceutische industrie.  Maar zij dicteren toch niet hoe vaak een classificatie gesteld dient te worden als die eventueel het voorschrijven van medicatie rechtvaardigt?

De DSM 5.0 brengt nog meer emancipatie voor zowel de patiënt als de ggz-professional.  De aansluiting bij de ICD-10, een internationaal gehanteerde lijst van ziekten beheerd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zorgt voor dat de GGZ beter aansluit bij wat er in de totale gezondheidszorg gebeurd. Bovendien wordt nu voor het eerst goed in kaart gebracht wat de gevolgen van het emotioneel lijden zijn en wat de invloed is op het dagelijks functioneren. Dit wordt mogelijk door gebruik te gaan maken van de World Organisation Disability Assessment Schedule. Een belangrijke verandering in de DSM 5.0 is dat er zijn geen aparte categorieën meer zijn voor kinder- en jeugd stoornissen. Iedere stoornis wordt benaderd als continuüm vanaf de kindertijd. Volwassen uitingen van stoornissen, begonnen in de kindertijd komen hierdoor in de tekst van de DSM 5.0 beter naar voren.  Bovendien is er meer aandacht voor culturele verschillen in expressie en prevalentie van stoornissen.

Het zal ons vak goed doen als we de DSM niet meer waarde toekennen dan zij vertegenwoordigt, namelijk een classificatiesysteem dat een gemeenschappelijke taal beoogt te zijn. Die gemeenschappelijke taal is van groot belang voor onderlinge afstemming, het nemen van behandelbeslissingen en klinisch onderzoek. De DSM 5.0 bevordert helderheid in de communicatie tussen ggz-professionals onderling en tussen ggz-professionals en de zorgverzekeraars. De patiënt is hierbij gebaat en daar gaat het om.

Oh ja, het zou onze beroepsgroep zeer goed doen als we nu eindelijk eens definitief afstappen van het verdoezelende woord ‘cliënt’; we zijn intussen volwassen geworden en behandelen patiënten. En neemt u van mij aan mijn cliënten voelen zich uiterst serieus genomen als ik hen als patiënt uit de wachtkamer haal. Zij zijn immers door de huisarts verwezen. De huisarts waar ik ook als patiënt sta ingeschreven, zelfs op de momenten dat ik niets mankeer. ~HK

Houten,  11 december 2012

Advertenties

3 thoughts on “Riposte 2: Henk Kik, ‘De emancipatie van de GGZ-patiënt.’

  1. Carel muller schreef:

    “DSM is een classificatiesysteem die een gemeenschappelijke taal beoogt te zijn. ”
    Dat is nou juist de crux.Is dit de taal waarin je over je cliënten wilt spreken.? Kik wel.

  2. W.P.A. van Rooij, psychiater schreef:

    Grotendeels eens.
    In de handen van een goed opgeleide professional kan de DSM-5 gebruikt worden waarvoor hij bedoeld is: classificatie. In handen van minister Schippers, zorgverzekeraars, leken en anderen vervaagt al snel de grens tussen classificatie en diagnostiek en leidt de DSM systematiek tot een gruwelijke vervlakking in het denken over psychopathologie, wat de patienten, maar ook de professionals benadeelt.
    Ik ben persoonlijk voorstander van een zo plat en eenvoudig mogelijk classificatiesysteem, zodat voor professionals, patienten en anderen ook direct duidelijk is waar het om gaat: classificeren, maar ook niet meer. Alleen op deze wijze kan de schijn worden vermeden dat met de DSM diagnostiek kan worden bedreven. Dat kan namelijk niet.
    Wat betreft de achterhaalde term ‘cliënt’: 100% eens. Deze term is een devaluatie van de patient en diens lijden en een devaluatie van de behandelaar, die meer dan een economische dienst levert. Een nog vreselijker term voor patient is het woord ‘consumer’ dat ik onlangs las in een anti-stigma verhaal. Met dergelijke holle retoriek kunnen de echte patienten binnenkort fluiten naar vergoeding van hun behandeling.

  3. Beste Henk,
    Ik geloof er niks van dat DSM heeft bijgedragen aan ‘emancipatie van psychocociaal leed’. Dit langzame en onvoltooide emancipatieproces is lang voor de toepassing van DSM in Nederland begonnen, met name met de introductie van psychoanalyse in de eerste helft van de vorige eeuw. De brede toegankelijkheid van psychotherapie is in de jaren ’60 -’80 op gang gekomen, ook voor het gebruik van DSM.
    Op dit moment belemmert DSM deze toegankelijkheid. Verplichte toepassing ervan door professionals levert zorgbureaucraten de handvaten om financiering van behandeling af te wijzen. Hiermee worden de belangen van verzekeraars gediend, en die van burgers en professionals geschaad.
    Kaspar

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s