Oorlog (een eulogie)

Bye bye Maggie, all is not forgiven. Dat is de korte versie van mijn gedachten bij de dood van Maggie Thatcher. Er is geen Brit die niet door haar erfenis geraakt is, ook een expat als ik. Toen ze aan de macht kwam, in 1979, woonde ik al in Nederland, maar de banden met het thuisland waren sterk, en de zomers brachten we door in Galloway, een rustig ruraal hoekje Schotland. De Poolse arbeider die kort na WOII op het boerderij van mijn oma was komen werken, was fan van Maggie, hij had reden genoeg om zowel de staat als socialisme te wantrouwen (Yalta, weet u nog?). Maggie stond voor het individu. De kruideniersdochter zei: hard werken, niks handje ophouden, zelf doen. On yer bike, zeiden ze daar. Het land lag economisch op zijn gat, en zij deelde de schop eronder uit. En nog een paar. De nuchtere politiek-economische analyse zegt dat ze de haperende industriele economie in tien jaar transformeerde in een dynamische diensteneconomie, en ondertussen de hegonomie van zowel de bonden als de traditionele upper class doorbrak.
Ik zag dit alles, zoals jonge pubers plegen te doen, door het prisma van de muziek van die tijd, die behoorlijk gepolitiseerd was (maar je kon niet anders dan gepolitiseerd raken met Maggie in de buurt), en in etappes: bij de jaarlijkse bezoeken zag ik het dorpje geleidelijk transformeren.
Plots kwamen er overal bordjes naar toeristische attracties (voorheen gewoon mooie heuvel of oude stapel stenen, nu ‘Scottish Heritage’). Het voelde alsof het landschap zelf verkocht moest worden. Of liever: het gevoel in het landschap. Leuk, dacht ik toen, maar nu weet ik dat het de eerste tekenen waren van economische neergang: de regio lag te ver van Glasgow en Edinburgh om mee te kunnen doen met de service economy, en zette het geld op toerisme. Maar ja, die regen he.
De gevolgen zag ik in jaarlijkse afleveringen. De winkeltjes waar ik aan de hand van mijn opa binnenwandelde om snoepjes te halen, sloten. De bedrijvige straten werden allengs leger. De zomerse feestjes, sportdagen, barn dances, ze kwijnden weg, terwijl de bezoekers verouderden: de jeugd trok weg naar de steden. Werkloosheid greep de regio en bracht de gebruikelijke gevolgen, gedocumenteerd in de regionale krant die oma ons nog wekelijks doorstuurde: dronken vechtpartijen (daar zijn Schotten toch al goed in) gingen nu steeds vaker gepaard met berichtjes over inbraken en drugdsdelicten. Sociaal darwinisme in een provinciale backwater.
Elders verliep het minder vredig. De beelden van de veldslagen rondom de miners’ strikes zijn de wereld overgegaan. U moet weten dat die gevechten voor de Brit net zo emblamatisch zijn voor de periode als ‘mijn fiets terug’ voor de Nederlander en WOII. Maggie zei: ‘There’s no such thing as society,’ en de politie sloeg ‘m letterlijk en figuurlijk stuk. En inmiddels zeggen de Britten: we are all Thatcher’s children.

Het is allemaal lang geleden, en van overzee, maar ook Nederland leeft nog in de schaduw van Maggie en haar Amerikaanse vriend. In more ways than one. De zaadjes die zij samen geplant hebben (privatisering, deregularing, individualisatie) hebben rechtstreeks geleid tot de economische crisis van 2008, maar werken ook door in de gedachte oplossingen: verklein de staat, laat de individuele burger zelf betalen, eigen verantwoordelijkheid, eigen schuld. Voor de verliezers hebben de Engelsen een kernachtige uitdrukking: ‘Tough luck.’

Die kijk op de samenleving is ook wel een geschetst als de oorlog van allen tegen allen.
De staat neemt niet meer de rol van buffer voor de verschillen in kansen en ontplooiingsmogelijkheden die in de maatschappij gegeven zijn. Vertrouwen op de mogelijkheden en de kracht van burgers, heet het ook. Dit project, deze mythe, is nog lang niet uitgestorven. Onze minister van gezondheidszorg is ook echt een kind van Thatcher, en mark my words, straks vast nog een keer premier.
Onder alle mist en rookgordijnen zijn dezelfde uitgangspunten in haar beleid herkenbaar: shrink the state (aan de man gebracht als noodzakelijke bezuiniging ivm onhoudbare zorgkosten, de echte oorzaken uitwissend), laat de zorgprofessionals concurreren, en tover het terrein om in een product dat verhandeld en verkocht moet worden. Inmiddels wordt iedereen wakker nu de implicaties concreet worden. Het gevecht om het hoofdbehandelaarschap is losgebarsten, de NVVP is weggelopen van de tafel. Links en rechts hoor ik bezorgde geluiden over het bestuurlijk akkoord. Heb ik straks nog een baan? Kan ik de hypotheek betalen straks? Waar blijven mijn patienten? De druk neemt toe, de onzekerheid ook. En men voelt zich machteloos als individu tegenover de grote instituten en het kapitaal van de verzekeraars. Dit is het gevoel van society dat ondergraven wordt.

Ik loop nu op het voorjaarscongres van de psychiaters rond en zie de mooie banners van zorginstellingen die zichzelf in de markt zetten. Ze doen me denken aan de fraaie borden voor de ruines in Galloway op een regenachtige zondag. Vrolijkheid die het verval maskeert, en wanhopig om klanten bedelt.

Maggie rust zacht.

PS: laten we respectvol afscheid nemen van Maggie, en haar vooral tonen dat ze ongelijk had. De zorg is van allen. Society is something that happens when you care for each other. ~AR

Advertenties

2 thoughts on “Oorlog (een eulogie)

  1. Carel muller schreef:

    “Shrink the State,aan de man gebracht als noodzakeljke bezuiniging,de
    echte oorzaken uitwissend.”
    Inderdaad dat is de Mindfuck van nu: de depolitisering van bezuinigen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s