Zorgen over de Jeugdzorg

Na een paar valse starts lijkt het erop dat de lente eindelijk doorgebroken is. Knopjes aan de bomen, rokjes aan de heupen (respect!), bloemetjes in de bermen, een nieuw geluid, change is in the air. Verandering, zo leert de natuur ons, is onvermijdelijk. De harmonieuze wijze waarop zij dit elk jaar voor elkaar krijgt, alle narcissen ongeveer tegelijk omhoog, is bewonderenswaardig. Zou een medewerker van VWS dezer dagen naar buiten turen en dromen van een tijd waarin de zorg op soortgelijke eendrachtige wijze de dirigeerstok van de minister zou volgen? De zorgmedewerker keurig verschuivend naar de eerste lijn, de GGZ prettig ambulantiserend, de patiënt kritisch overwegend om toch maar eigen kracht aan te wenden en het bezoek aan de arts uit te stellen of af te blazen. Dit sfeertje:

Tja, harmonie en verandering. Weet u het nog: ‘Niemand zit te wachten op een stelselwijziging.’ Een mantra van mw. Schippers tijdens de verkiezingscampagne die natuurlijk door haar polderpartners (o.a. Pieter Hasekamp) eenstemmig werd meegezongen (net als de ontkenning van marktwerking). Laat Edith haar karwei afmaken, was de subtext. Niet van stuurvrouw wisselen tijdens de vaart, steady as she goes.

Inmiddels zijn we een paar maanden verder en ontwaken mensen in de zorg langzaam maar zeker uit hun winterslaap. Het CVZ-rapport schudde mijn GGZ-collega’s wakker. De onzekerheden rond het Bestuurlijk Akkoord zorgen ervoor dat ze de slaap ook niet meer prettig kunnen vatten, want hoe het speelveld eruit gaat zien over een jaar is nog erg onduidelijk. De strijd om het hoofdbehandelaarschap is losgebarsten, binnenkort mogen we de notitie over de Basis-GGZ verwachten, en een nieuw CVZ-rapport. Het rumoer zal weinig harmonieus zijn, verwacht ik. Maar harmonie is niet iets dat noodzakelijk geacht wordt in de ideologie van de minister: creatieve destructie is meer haar ding. Het Bestuurlijk Akkoord zet zijn kaarten op ambulantisering, eigen kracht, eigen regie, en burgerschap, net als zoveel andere initiatieven van dit kabinet. Fraaie idealen, zegt de één. Een dekmantel voor bezuinigen, zegt de ander. Dan hebben we nog de stelselherziening in de langdurige zorg, volgens Jan de Vries “de grootste stelselherziening in de langdurige zorg sinds de introductie van de AWBZ in 1968.” Meer hierover een andere keer.Want een verandering die wellicht minder in het oog loopt, is de transitie jeugdzorg. Wat was dat ook alweer?

“Het jeugdstelsel wordt tussen 2012 en 2015 verbouwd. Omdat het huidige jeugdzorgstelsel te versnipperd is, wordt de gehele jeugdzorg overgeheveld naar gemeenten. Deze transitie moet ook gepaard gaan met een inhoudelijke vernieuwing. De voorzieningen en hulpverleners zouden zich bijvoorbeeld meer moeten richten op de versterking van de eigen kracht van kinderen, jongeren en opvoeders.” (bron: Nederlands Jeugd Instituut)

“Met de transitie jeugdzorg krijgen gemeenten de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van alle zorg voor kinderen, jongeren en hun opvoeders. Gemeenten kunnen de zorg voor jeugd herkenbaarder, dichterbij en minder bureaucratisch organiseren. Daarmee staan gemeenten voor een omvangrijke uitdaging die drie grote opdrachten omvat:

  1. Transitie:gemeenten bereiden zich voor op de overname en inrichting van de taken en verantwoordelijkheden op het gebied van jeugd-ggz, provinciale jeugdzorg, gesloten jeugdzorg, jeugdreclassering, jeugdbescherming en jeugd-lvg.
  2. Besparing: deze taken moeten zij verwezenlijken met  een aanzienlijke besparing; netto € 80 miljoen in 2015, oplopend tot € 300 miljoen vanaf 2017.
  3. Transformatie: met als resultaat een nieuwe opbouw van de ondersteuning en zorg voor jeugdigen en hun opvoeders binnen hun sociale context, met waar nodig een integrale aanpak van de problematiek.”

(bron: JSO = Expertisecentrum voor Jeugd, Samenleving en Ontwikkeling)

Ook hier zien we dus de rode draad van het zorgbeleid terugkomen: decentralisatie + bezuiniging, ‘zorg dichtbij’, de verwachting van minder bureaucratie, inzetten op een verschuiving naar lichtere vormen van zorg. En ook hier staat het ideaal van ‘burgerschap en eigen kracht’ centraal. U weet inmiddels wel hoe dergelijke plannen met een glimlach verkocht worden door het kabinet: de burger krijgt ‘meer zeggenschap’, de gemeente zal waken voor die dure medicalisering, voor elk gezin één ‘regisseur’, etc.

Onder dat ogenschijnlijk zonnige gesternte pakken zich donkere wolken samen. Laten we iets kleins bij de kuif pakken. Het recht op geneeskundige zorg en revalidatie voor kinderen vervalt. Pardon? Ja, u hoort het goed. Elke gemeente mag zijn eigen keuzes maken, het geld is niet geoormerkt. Bedenk er even bij dat gemeenten nog een stapel andere decentralisatie-bezuinigingen op hun bordje krijgen, dan wordt het beeld al een stuk minder zonnig. En hoe zit het met de deskundigheid bij de gemeenten rond dit onderwerp? Een overtuigde voorstander van de transitie, Erik Gerritsen, maakt zich daar zorgen over. En de VNG? De laatste keer dat ik keek waren ze nog op zoek naar heel basale informatie. De commissie die zich over de transitie buigt, de TSJ, constateert in haar rapport van januari van dit jaar dat ‘onvoldoende voortgang geboekt is’.

De TSJ heeft zorgen over de voortgang van de decentralisatie jeugd. Het besluit om alle jeugdhulp te decentraliseren naar gemeenten is opgenomen in het regeerakkoord van het kabinet Rutte I (oktober 2010). Uitgaande van
de inwerkingtreding per 1-1-2015 verschijnt de eerste rapportage van de TSJ halverwege het beschikbare tijdpad. Feitelijk is er nog minder dan 2 jaar beschikbaar: overdracht per 1-1-2015 betekent namelijk dat de tweede helft van 2014 alles ‘uitvoeringsgereed’ moet zijn: jeugdhulp moet dan al zijn ‘ingekocht’ voor 2015, uitvoeringsorganisaties moeten zijn ingericht en toeleidingsystemen moeten duidelijk zijn en gecommuniceerd naar jeugdigen, gezinnen en verwijzers. De TSJ constateert dat de afgelopen twee jaar onvoldoende voortgang is geboekt. Niet alleen bij de landelijke kaderstelling, maar ook bij de facilitering van gemeenten om invulling te kunnen geven aan het transitie- en transformatieproces.

Zorgen over de voortgang komen tot uitdrukking op 3 belangrijke thema’s:
1) sturing op het transitieproces;
2) inzicht in de opgave;
3) continuïteit van zorg.

Lees het rapport hier. Vóór de zomer volgt deel II, heeft TSJ geschreven.

Kortom: een majeure wijziging, temidden van andere forse verschuivingen, in een periode van forse economische onzekerheid. Een historische streep door gezondheidsrechten van het kind. Een dringend tijdspad, vooral ingegeven -natuurlijk-  door begrotingsoverwegingen. En last but not least: toenemende onzekerheid bij zorgmedewerkers, ouders, en kinderen. Het bewind van minister Schippers betekent een terugtredende overheid in de zorg. Waar de mythologie over burgerschap en eigen kracht tekort schiet, lopen de kwetsbaren grote risico’s. Daar moeten we voor waken, en dat moeten we onze medeburgers zeer duidelijk maken. Dus teken de petitie!

En lees ook de blogs van Robert Vermeiren, hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie. ~AR

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s